افزایش ارشد پژوهش‌ محور بریتانیا و هشدا وزارت کشور ۲۰۲۶

افزایش چشمگیر ارشد پژوهش‌ محور در بریتانیا و هشدار وزارت کشور درباره محدودیت‌های ویزای دانشجویی

وزارت کشور بریتانیا اعلام کرده است در صورت مشاهده سوءاستفاده از نظام ویزای دانشجویی بین‌المللی، برای تشدید بیشتر محدودیت‌ها «تردید نخواهد کرد». این هشدار هم‌زمان با انتشار داده‌های جدیدی مطرح شده که نشان می‌دهد ثبت‌نام دانشجویان بین‌المللی در دوره‌های ارشد پژوهش‌ محور (Master’s by Research – MRes) در برخی دانشگاه‌های بریتانیا به‌طور کم‌سابقه‌ای افزایش یافته و تعداد دانشجویان خارجی در این دوره‌ها طی دو سال تقریباً سه برابر شده است.

بر اساس داده‌های «آژانس آمار آموزش عالی» (Hesa) که در اختیار نشریه Times Higher Education قرار گرفته، در سال تحصیلی ۲۵-۲۰۲۴ تعداد ۶٬۰۸۵ دانشجوی بین‌المللی (غیربریتانیایی) در دوره‌های ارشد پژوهش‌ محور بریتانیا ثبت‌نام کرده‌اند؛ این رقم در سال تحصیلی ۲۴-۲۰۲۳ برابر با ۲٬۴۸۵ نفر بوده و رشدی معادل ۱۳۵ درصد را نشان می‌دهد. این جهش هم‌زمان است با اجرای ممنوعیت تازه دولت بریتانیا از سال ۲۰۲۴ برای آوردن اعضای خانواده همراه توسط دانشجویان بین‌المللی، که تنها دانشجویان دوره‌های پژوهشی تحصیلات تکمیلی از آن مستثنا شده‌اند.

پیش از اعمال این ممنوعیت، تعداد دانشجویان بین‌المللی در دوره‌های ارشد پژوهش‌ محور نسبتاً ثابت بود، اما پس از آن، شمار معدودی از دانشگاه‌ها با افزایش سریع جذب دانشجوی خارجی در این دوره‌ها، رشد کلی آمار را رقم زدند. برخی از این دوره‌ها در تبلیغات آنلاین با عباراتی مانند «شرایط تحصیلی پایین» و «بدون نیاز به آزمون زبان انگلیسی» معرفی شده‌اند.

آمار رشد ارشد پژوهش‌ محور در دانشگاه‌های بریتانیا

بر پایه آمار Hesa، مجموع دانشجویان بین‌المللی ارشد پژوهش‌ محور در نظام آموزش عالی بریتانیا به این صورت تغییر کرده است:

• سال تحصیلی ۲۳-۲۰۲۲: ۲٬۵۹۰ نفر
• سال تحصیلی ۲۴-۲۰۲۳: ۲٬۴۸۵ نفر
• سال تحصیلی ۲۵-۲۰۲۴: ۶٬۰۸۵ نفر

بخشی از دانشگاه‌هایی که بیشترین تعداد دانشجوی بین‌المللی در دوره‌های ارشد پژوهش‌ محور را در سال‌های اخیر داشته‌اند عبارت‌اند از:

• دانشگاه «گریتر منچستر» (University of Greater Manchester): از ۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲ به ۵۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۹۱۵ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه «لنکشایر» (University of Lancashire): از ۲۶۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲ به ۱۴۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۸۵۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه «ووِرهَمپتون» (University of Wolverhampton): از ۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲ به ۵ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۷۷۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه «گلاسترشر» (University of Gloucestershire): از ۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲ به ۵ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۷۳۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• امپریال کالج لندن (Imperial College London): ۳۸۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲، ۴۲۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۵۱۵ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• UCL (یونیورسیتی کالج لندن): ۲۹۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲، ۲۳۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۲۱۵ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه یورک سنت جان (York St John University): ۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲ و ۲۴-۲۰۲۳، و ۱۹۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه اکستر (University of Exeter): ۱۵۵ نفر در ۲۳-۲۰۲۲، ۱۳۵ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۱۷۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه ادینبرو (University of Edinburgh): ۱۵۵ نفر در ۲۳-۲۰۲۲، ۱۶۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۱۶۵ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه کمبریج (University of Cambridge): ۱۴۵ نفر در ۲۳-۲۰۲۲، ۱۴۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۱۶۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• دانشگاه آکسفورد (University of Oxford): ۸۰ نفر در ۲۳-۲۰۲۲، ۹۰ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ و ۹۵ نفر در ۲۵-۲۰۲۴
• City St George’s, University of London: به‌ترتیب ۷۵، ۶۵ و ۸۰ نفر
• دانشگاه نیوکاسل (Newcastle University): به‌ترتیب ۱۰۰، ۸۰ و ۷۰ نفر
• دانشگاه سنت اندروز (University of St Andrews): به‌ترتیب ۵۰، ۶۵ و ۶۰ نفر
• دانشگاه وستمینستر (University of Westminster): به‌ترتیب ۴۰، ۵۵ و ۵۵ نفر

سخنگوی وزارت کشور بریتانیا – نهادی که سال گذشته محدودیت‌های ویزای دانشجویان بین‌المللی را تشدید کرد – تأکید کرده است که در صورت وجود «شواهد روشن از سوءاستفاده»، این وزارتخانه «در اعمال محدودیت‌های بیشتر نیز تردید نخواهد کرد».

طبق داده‌های Hesa، دانشگاه گلاسترشر تعداد دانشجویان بین‌المللی ارشد پژوهش‌ محور خود را از ۵ نفر در ۲۴-۲۰۲۳ به ۷۳۰ نفر در ۲۵-۲۰۲۴ رسانده است. دانشگاه گریتر منچستر (که پیش‌تر دانشگاه بولتون نام داشت) نیز جذب خود را از ۵۰ نفر به ۹۱۵ نفر افزایش داده است. دانشگاه ووِرهَمپتون در همین بازه از ۵ به ۷۷۰ دانشجو و دانشگاه لنکشایر از ۱۴۰ به ۸۵۰ دانشجوی بین‌المللی در دوره‌های MRes رسیده‌اند.

اندرو برد، معاون رئیس دانشگاه ووِرهَمپتون در حوزه جذب، بازاریابی و پذیرش، در توضیح این رشد گفت: «تمام ثبت‌نام‌های بین‌المللی با دقت مدیریت شده تا رعایت کامل قوانین مهاجرتی در کنار حفظ یکپارچگی آکادمیک تضمین شود. دانشگاه در چارچوب استراتژی جاه‌طلبانه جهانی خود، افزایش برنامه‌ریزی‌شده‌ای در جذب دانشجویان بین‌المللی داشته است.»

سخنگوی دانشگاه لنکشایر نیز اعلام کرد دانشجویان ارشد پژوهش‌ محور این دانشگاه «روی پروژه‌های پژوهشی کار می‌کنند که به چالش‌های معاصر در حوزه سلامت، کسب‌وکار و مسائل اجتماعی می‌پردازد و این کار زیر نظر سوپروایزرهای خبره و با استفاده از امکانات تخصصی انجام می‌شود». او اضافه کرد این دانشگاه هیچ‌گاه این دوره‌ها را بر مبنای مزایای ویزا تبلیغ نکرده و «آن‌ها را در واکنش به سیاست مهاجرتی گسترش نداده است» و در عین حال گفت که تعداد کل دانشجویان بین‌المللی دانشگاه کاهش یافته است.

گسترش دوره‌های جدید MRes و جزئیات شهریه

اگرچه آمار Hesa تنها تا سال تحصیلی ۲۵-۲۰۲۴ را پوشش می‌دهد، داده‌های جداگانه‌ای که Times Higher Education از طریق درخواست‌های آزادی اطلاعات به دست آورده، نشان می‌دهد برخی دانشگاه‌ها همچنان در حال توسعه این دوره‌ها هستند.

دانشگاه هرتفوردشایر (University of Hertfordshire) در سال تحصیلی ۲۶-۲۰۲۵ مجموعه‌ای از دوره‌های Master of Research راه‌اندازی کرده و در همان سال نخست ۵۸۱ دانشجوی بین‌المللی را در این برنامه‌ها ثبت‌نام کرده است. این دوره‌های دو‌ساله شامل رشته‌هایی مانند MRes مدیریت دیجیتال (Digital Management) و MRes هوش مصنوعی در کسب‌وکار (Artificial Intelligence in Business) است. هزینه کل دوره مدیریت دیجیتال برای دانشجویان بین‌المللی ۲۳ هزار پوند تعیین شده که ۷۰ درصد آن در سال اول پرداخت می‌شود.

سخنگوی دانشگاه هرتفوردشایر این دوره‌ها را «از نظر علمی سخت‌گیرانه، به‌شدت تحت نظارت و طراحی‌شده برای آماده‌کردن فارغ‌التحصیلان برای مشاغل پژوهش تجاری و مشاوره» توصیف کرد و افزود دانشجویان MRes تنها ۳ درصد از جمعیت کل دانشجویان بین‌المللی دانشگاه را تشکیل می‌دهند. او گفت: «ما همچنان به جذب مسئولانه، استانداردهای بالای آکادمیک و حفظ صداقت برنامه‌های خود متعهد هستیم.»

به‌طور مشابه، دانشگاه یورک سنت جان نیز رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده و تعداد دانشجویان ارشد پژوهش‌ محور خود را از یک نفر در سال تحصیلی ۲۴-۲۰۲۳ به ۳۸۷ نفر در سال ۲۶-۲۰۲۵ رسانده است. حداقل شرط ورود به دوره MRes در کسب‌وکار (Business MRes) در این دانشگاه، داشتن مدرک کارشناسی با درجه ۲:۲ در رشته مرتبط است و هزینه تحصیل برای دانشجویان بین‌المللی ۱۱٬۸۰۰ پوند اعلام شده است.

تردیدها درباره استانداردهای پذیرش و آزمون زبان

برخی منابع نسبت به سخت‌گیری مدارکی که بعضی دانشگاه‌ها برای پذیرش در این دوره‌ها می‌پذیرند، ابراز تردید کرده‌اند. در یک مورد، دیده شده که یک موسسه اعزام دانشجو در نپال، دوره‌های ارشد پژوهش‌ محور بریتانیا را تبلیغ کرده و مدعی شده است که مدارک تحصیلی با سطح پایین نیز پذیرفته می‌شود و نیازی به ارائه نمره آزمون زبان انگلیسی نیست.

هنوز مشخص نیست این موسسه به‌طور رسمی با دانشگاه مشخصی در ارتباط است یا نه، اما ساختار شبکه‌های زیرنمایندگی (ساب‌ایجنت‌ها) به‌گونه‌ای است که حتی بدون شراکت رسمی نیز ممکن است بتواند برای دانشگاه‌های بریتانیا دانشجو جذب کند.

در برخی موارد، دانشجویان بین‌المللی از ارائه مدرک آزمون زبان انگلیسی معاف می‌شوند، اگر پیش‌تر مدرک کارشناسی خود را از یک دانشگاه بریتانیایی گرفته باشند.

دانشگاه‌ها پیش‌تر گفته بودند که تقاضای بین‌المللی برای این دوره‌های ارشد پژوهش‌ محور پس از آن‌که دولت محدودیت‌هایی بر همراهان دانشجویان در سایر دوره‌های تحصیلات تکمیلی اعمال کرد، به‌شدت افزایش یافته است. این روند برای متقاضیان تحصیل کارشناسی ارشد در انگلستان و به‌طور کلی علاقه‌مندان به ویزای تحصیلی انگلستان از منظر سیاست‌گذاری مهاجرتی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

واکنش دانشگاه منچستر به سیاست‌های جدید ویزا

جنا میتلمایر (Jenna Mittelmeier)، مدرس ارشد آموزش بین‌الملل در دانشگاه منچستر، هشدار داد که نباید دانشجویان بین‌المللی را طوری تصویر کرد که گویی در تلاش برای «دور زدن قوانین» هستند؛ بلکه به‌گفته او، بخش آموزش عالی باید «بررسی کند که چگونه ساختارهای موجود ما به‌طور فزاینده‌ای برای بهره‌برداری از پول دانشجویان و تمایل آن‌ها به بودن در کنار عزیزان‌شان طراحی شده است».

او ادامه داد: «تغییرات تازه در سیاست اداره ویزا و مهاجرت بریتانیا در مورد همراهان، بریتانیا را به یکی از معدود کشورهایی تبدیل می‌کند که هم‌زمان با جذب فعال دانشجویان بین‌المللی، از آن‌ها انتظار دارد خانواده‌ها و افرادی را که به مراقبت آن‌ها وابسته هستند، پشت سر بگذارند.»

میتلمایر با اشاره به وضعیت مالی دانشگاه‌های انگلیس گفت: «در عین حال، ساختار تأمین مالی بسیار ضعیف آموزش عالی در انگلستان بسیاری از موسسات را در وضعیت مالی شکننده‌ای قرار داده است؛ وضعیتی که در آن، دستاوردهای سریع اغلب به‌طور غیراخلاقی از طریق شهریه‌های نامحدود دانشجویان بین‌المللی پیگیری می‌شود. جذب گسترده دانشجویان MRes توسط تعداد بسیار کمی از دانشگاه‌ها، بیش از آن‌که نشان‌دهنده پیدا کردن «راه‌دورزدن قوانین» توسط دانشجویان بین‌المللی باشد، حکایت از این دارد که دولت چگونه بخش آموزش عالی را به حال خود رها کرده است.»