کشف مکانیسم ترمز دستی داخل سلولی؛ جهشی مهم در درمان سرطان
کشف مکانیسم درمان سرطان تازهای که محققان آکسفورد و همکاران اروپایی شناسایی کردهاند، دید ما نسبت به کنترل تولید بلوکهای سازنده DNA و پاسخ به داروهای ضدسرطان را دگرگون میکند. این یافته نشان میدهد یک پروتئین شناختهشده، علاوه بر نقش متابولیک، بهعنوان «ترمز دستی» مولکولی عمل میکند و میتواند مقاومت دارویی در سلولها را تعیین کند.
مکانیسم جدید چیست و چه چیزی را روشن میکند؟
پژوهش منتشرشده در مجله Science در نوامبر 2025 روی پروتئینی به نام NUDT5 تمرکز دارد. NUDT5 پیش از این بهعنوان یک آنزیم متابولیک و سیگنالدهنده شناخته میشد، اما تحقیق جدید نشان داد این پروتئین نقش غیرآنزیمیِ «اسکافولد» (scaffold) دارد و با مهار آنزیم کلیدی PPAT، سرعت مسیر سنتز پورین (purine) را محدود میکند. نتیجه این کنترل، تنظیم عرضه نوکلئوتیدها و در نتیجه محدودکردن تکثیر DNA است.
dNUDT5؛ چگونه راز ترمز دستی فاش شد؟
تیم آکسفورد برای کاوش نقش NUDT5 از یک مولکول degrader جدید به نام dNUDT5 استفاده کرد که پروتئین را کاملاً از سلول حذف میکند. برخلاف مهارگرهای سنتی که فعالیت آنزیمی را بلوکه میکنند، حذف کامل پروتئین نشان داد NUDT5 با اتصال فیزیکی به PPAT، عملکرد آن را محدود میسازد. در نبود NUDT5، «ترمز» برداشته شده و تولید پورین افزایش مییابد.
پیوند با مقاومت دارویی — چرا این یافته بالینی مهم است؟
افزایش تولید پورین در سلولها میتواند بر اثربخشی داروهایی مؤثر باشد که شباهت ساختاری به نوکلئوتیدها دارند. بهویژه داروهای تییوپورین مانند 6‑thioguanine که در درمان لوکمی و برخی بیماریهای خودایمنی کاربرد دارند، ممکن است توسط پورینهای اضافی رقابت شده و کارایی خود را از دست بدهند. این کشف توضیح میدهد چرا برخی بیماران پاسخ بهتر یا ضعیفتری به داروهای قدیمی مشابه نشان میدهند و نشان میدهد که تغییرات ژنتیکی یا حذف شیمیایی NUDT5 میتواند نقش تعیینکنندهای در پاسخ به درمان داشته باشد.
شواهد، تأییدها و زمینههای تحقیق آینده
- تحقیق اصلی توسط گروهی در مرکز کشف دارویی آکسفورد و همکاران در CeMM اتریش انجام شد و نتایج در Science منتشر شد (نوامبر 2025).
- نتایج پیشبالینی توسط تیمهای مستقل، از جمله گروه رالف دباراردینیس در دانشگاه تگزاس، تأیید شده است؛ این همگرایی نشاندهنده اعتبار بالا است.
- محققان در حال ارزیابی NUDT5‑PPAT بهعنوان نشانگر زیستی (biomarker) در نمونههای بالینی و پیشبرد degraderهای NUDT5 به فازهای پیشبالینی هستند.
پیامدهای بالینی و تحقیقاتی
این کشف چند اثر عملی مهم دارد:
- امکان استفاده از سطح یا فعالیت NUDT5 بهعنوان نشانگر شخصیسازی درمان (patient stratification).
- طراحی داروهای جدید یا ترکیبی که هم مسیر سنتز پورین و هم اثرات آنی‑NUDT5 را در نظر بگیرند.
- کاوش نقش احتمالی «اسکافولدهای پنهان» در آنزیمهای دیگر متابولیک؛ این میتواند به بازنویسی اصول متنبخشی کنترل متابولیسم منتهی شود.
ارتباط با بیماریهای متابولیک و نمونههای بیمار
نویسندگان گزارش دادند که dNUDT5 میتواند سمیت القاشده توسط آدنوزین را در فیبروبلاستهای مشتق از بیماران با نقص MTHFD1 نجات دهد؛ یعنی مسیر شناساییشده فراتر از سرطان، اهمیت پزشکی بیشتری دارد و ممکن است در اختلالات متابولیکی هم نقش داشته باشد.
برای دانشجویان و محققان علاقهمند به ادامه تحصیل در خارج چه معنایی دارد؟
اگر به پژوهش در زیستدرمانی و بیوانفورماتیک علاقهمندید، دانشگاهها و مراکزی مانند آکسفورد نمونههای مناسبی برای ادامه تحصیل و کارآموزی هستند. برای آشنایی با فرصتهای تحصیلی در انگلستان میتوانید صفحهٔ «تحصیل در انگلستان» را ببینید و اگر قصد ادامه در مقطع دکتری دارید، اطلاعات مرتبط را در «تحصیل دکتری در انگلستان» دنبال کنید. برای آمادهسازی اپلای و افزایش شانس ورود به برنامههای تحقیقاتی، دریافت «مشاوره اپلای» میتواند مفید باشد.
در نهایت، این کشف نمونهای از جنبههای غیرمنتظرهٔ زیستشناسی مولکولی است که میتواند هم درمانهای جدیدی را شکل دهد و هم مسیرهای تحقیقاتی تازهای را پیش روی دانشجویان و محققان بگذارد. اگر دنبال فرصتهای پژوهشی در سطح جهانی هستید، آشنایی با نتایج چنین مطالعاتی به انتخاب گرایش تحقیقاتی و اپلای شما کمک خواهد کرد.
منبع: ox.ac.uk
